Deze drie


Een van mijn broers is wetenschapper. Daarmee bedoel ik dat hij zijn hele werkzame leven aan de wetenschap heeft besteed, o.a. als hoogleraar plantenecologie.
Onlangs schreef hij een boekje: 'Nàdenken over wetenschap en wetenschapsbeoefening'. Hij zegt daarin opgevoed te zijn in een religieuze omgeving, daarna bezig te zijn geweest met wetenschap en nu, na zijn emeritaat, meer aandacht aan kunst te schenken.
Ik citeer: “Religie, wetenschap en kunst, ze verrijken elkaar. De geboorte van een kind, voortgekomen uit een vrijpartij, kan evengoed als een kunstwerk of een godswonder worden ervaren. Een schilderij van Rembrandt, geïnspireerd door een Bijbelverhaal, kun je ook aan een wetenschappelijk onderzoek onderwerpen. Visies vanuit religie, wetenschap en kunst kunnen naast elkaar bestaan en elkaar verrijken. Maar ze moeten wel elkaars spelregels respecteren. Zodra één van de drie de absolute waarheid claimt verpesten ze elkaar. Dan wordt Galilei de kerk uitgestuurd (hij wordt weliswaar 300 jaar later weer in ere hersteld, maar: hoever wil je achterlopen?). Dan is er sinds Darwin een eindeloze twist tussen creationisten en evolutionisten; religieus tegenover wetenschappelijk fundamentalisme. Dan worden kunstbeelden in een kalifaat kapot geslagen. Zonde toch! Of dan beweert een hersenonderzoeker: 'wij zijn ons brein'.
Wat zijn die spelregels? In de wetenschap is een strenge methodologie vereist met rationele bewijsvoering ter verklaring van de werkelijkheid. In de religie kun je de werkelijkheid legitiem beschrijven door te geloven in onbewijsbare theorieën, bv het axioma van het godsbestaan. In de kunsten zijn creativiteit en fantasie onmisbaar, zonder spelregels; elk dogma zou de creativiteit maar belemmeren. Het zijn drie manieren om de werkelijkheid hanteerbaar te maken, elk met eigen mogelijkheden, elk met eigen beperkingen. Wetenschap mag niet bestempeld worden als 'ook maar een mening'. Maar de wetenschap moet zich niet rationeel inlaten met religie en kunst. Het is onzinnig om te vragen of een Bijbelse parabel wel echt gebeurd is, of om te vragen of het verhaal van een roman of een film autobiografisch is, of om te doen alsof een zelfportret van een schilder een foto is van hoe hij/ zij er werkelijk uitzag”.
(einde citaat)

Religie en wetenschap hebben jarenlang op gespannen voet met elkaar gestaan, vooral als het ging om evolutie, schepping, 'waar gebeurd of niet'.
Ik herinner me de eindeloze discussies thuis tussen mijn ouders en mijn broers die theologie en biologie studeerden, mede n.a.v. uitspraken van prof. Lever en prof. Kuitert. Het was 'vloeken in de kerk'. Toch heeft dat heel wat teweeg gebracht, ook bij mijn ouders en ons, de andere kinderen in het gezin. Veel boeken zijn er daarna geschreven over een nieuwe visie op het geloof. Heel veel mensen hebben die boeken met plezier gelezen. Er soms ook vraagtekens bij gezet, maar dat is goed. Erover met elkaar in gesprek hoef je het ook niet eens te worden.
De wetenschap heeft ons naar mijn idee geholpen om vrijer en flexibeler met Bijbel en geloof om te gaan. En het lijkt me goed om de ontwikkelingen in de wetenschap te volgen en erover met elkaar te praten: wat vinden we goed, wat dubieus, wat ronduit verkeerd?
Wat de kunst betreft: daarin hebben we kunnen leren van de RK kerk, de kunstwerken, de liturgie, de kruiswegstaties, beelden (aan de beeldenstormen worden we als protestanten niet graag herinnerd). Ook in de protestantse kerk is en was er sprake van kunst, maar dat was dan vooral woordkunst en (orgel)muziek. En er zijn kerken die het daarbij willen houden.
Gelukkig krijgt kunst steeds meer kleur in onze kerk. Ik denk dan aan het VONK-project (Kerk-en-Kunst bij het 50-jarig bestaan van de Raad van Kerken Zeist), de advent- en veertigdagenprojecten, de dansgroep, de stiltehoek.
En dat zou zich verder nog kunnen uiten in bijv Bibliodrama, Bibliodans, theaterdiensten, cantatediensten of vieringen waarin muziek / kunst (bv. schilderijen) / gedichten een belangrijke plaats hebben.

Ik juich die ontwikkelingen toe en kan het volmondig nazeggen: 'Kunst, wetenschap en religie – deze drie – ze verrijken elkaar'.
Je moet echter wel een flexibele geest hebben en open staan voor vernieuwing. Maar ook kritisch blijven kijken naar de ontwikkelingen in de wetenschap en je afvragen 'moet alles wat mag en moet alles wat kan?'

Laten we erover in gesprek gaan en eens wat meer durven experimenteren.
Ik moet daarbij altijd denken aan de woorden van wijlen prof. Anton Houtepen bij de viering van het 25-jarig bestaan van het Kerkelijk Centrum: 'in een laboratorium gaat wel eens iets behoorlijk mis, maar er kan ook iets heel moois uit komen'. Dat misgaan moet je incalculeren als je iets probeert. Dan kun je zeggen: 'dat niet meer'. Maar als je niet creatief bent mis je ook de kans op mooie ervaringen.

Jeannette van Andel


(C) 2005 - Alle rechten voorbehouden - PKN Zeist-West

Deze pagina afdrukken